Cảm giác bạn khi trải nghiệm một công việc mình không yêu thích là thế nào?
Có phải vài tháng đầu vẫn còn nhiều hy vọng, cố thích nghi, cố học và hòa nhập. Nhưng rồi bắt đầu cạn năng lượng, nhìn đâu cũng không thấy hứng thú, thấy mình không thuộc về nơi này?
Và sau một thời gian như thế, bạn lại muốn rời đi.
Có một giai đoạn tôi thử tham gia tư vấn bán bảo hiểm. Ban đầu, tôi mặc định rằng do mình chưa quen, chưa khớp nên tự nhủ phải cố gắng học hỏi thêm, tìm hiểu các khái niệm và phương thức làm việc. Nhưng bên trong vẫn luôn có một sự phản kháng nhất định. Mỗi ngày tham gia, tôi đều cố viết ra những điều mình nhận được, những điều khiến bản thân khó chịu.
Và tới ngày thứ 3, bản thân không muốn lên văn phòng nữa. Có một cảm giác áp lực rất nặng bên trong mà không nói rõ ra được. Nhưng ngay khoảnh khắc nghĩ đến việc dừng lại, tôi lại thấy nhẹ nhõm như vừa đặt xuống một tảng đá lớn.
Trong đời sống, cũng có những câu chuyện mình phản ứng giống như vậy. Khi mới bắt đầu, bản thân vẫn cố bước tiếp. Nhưng càng đi sâu vào, bên trong càng xuất hiện cảm giác lấn cấn thật sự, như thể mình đang bị ép phải trở thành một con người không thuộc về nơi đó.
Sau vài lần như vậy, nhiều người sẽ bắt đầu nghĩ: “Có lẽ mình đang bị kẹt ở đâu đấy.”
Nhưng đôi khi, điều lặp lại không phải là công việc. Mà là chính cảm giác chúng ta mang vào trong công việc đó. “Mắc kẹt” thường là cảm giác không có lựa chọn, không thể thay đổi trong một khoảng thời gian hay hoàn cảnh nào đó.
Và nhiều người thật ra đã:
· đổi môi trường,
· đổi công việc,
· thậm chí rời khỏi thành phố cũ để bắt đầu lại.
Vậy mà cảm giác bên trong vẫn quay trở lại. Nên có lẽ, không phải mọi vấn đề đều hoàn toàn đến từ môi trường. Dĩ nhiên, có những môi trường khiến ta phải sống trong áp lực kéo dài, mất kết nối với chính mình và dần cạn năng lượng. Nhưng đôi khi, ngay cả khi hoàn cảnh đã thay đổi, ta vẫn gặp lại cùng kiểu áp lực, cùng kiểu mệt mỏi hoặc cảm giác mất kết nối.
Như khi bản thân chuyển sang môi trường kinh doanh. Thời gian đầu tôi rất hứng khởi vì nghĩ rằng nơi này sẽ năng động hơn, tự do thể hiện ý tưởng hơn môi trường kỹ thuật đã gắn bó suốt nhiều năm. Tôi cố gắng chứng minh năng lực ở môi trường mới, đạt được những phần thưởng khích lệ và cảm giác mình đang đi đúng hướng. Nhưng rồi sau khi thích nghi xong, động lực lại dần biến mất.
Khi những điều hình dung ban đầu khác xa với thực tế, tôi bắt đầu cảm thấy mình đang “đóng vai”, chỉ là lần này trong một khuôn khổ khác. Điều lạ là cảm giác ấy không hoàn toàn mới. Nó khá giống với những lần trước đó, vẫn là cảm giác phải cố gồng lên để phù hợp, phải cố trở thành một phiên bản được công nhận hơn là một phiên bản thật sự thoải mái với chính mình.
Và rồi tâm trí lại bắt đầu hiện lên suy nghĩ: “Có lẽ mình lại bị mắc kẹt.” Con người thường có xu hướng quay lại những kiểu trải nghiệm quen thuộc, ngay cả khi chúng khiến mình mệt. Vì đôi khi, điều quen thuộc vẫn tạo cảm giác an toàn hơn điều mới.
Những điều lặp lại này không hẳn nằm ở nghề nghiệp. Mà nằm ở cách ta phản ứng với áp lực, cách ta tìm giá trị bản thân hay sâu hơn là cách ta đối diện với sự đánh giá và mong muốn được công nhận. Có những người luôn cố làm hài lòng người khác, nên ở đâu cũng dễ kiệt sức. Có người gắn giá trị bản thân với hiệu suất, nên chưa bao giờ thật sự cho phép mình nghỉ ngơi. Và cũng có những người luôn sợ bị đánh giá, nên dần nhìn nơi nào cũng trở thành áp lực.
Đôi khi ta nghĩ mình đang đi tìm một công việc phù hợp. Nhưng thật ra, thứ ta đang cố tìm lại là cảm giác được công nhận, được thấy mình có giá trị hoặc được phép trở thành một phiên bản “đủ tốt”. Có những người dành cả đời để đi tìm “đúng công việc”. Nhưng chưa từng nhận ra, ở đâu họ cũng mang theo cùng một phiên bản đang kiệt sức của chính mình.
Như bản thân tôi từng rất vui và tự hào khi chuyển sang môi trường kinh doanh — nơi mà tôi đã nghĩ là đam mê và mục tiêu của mình suốt gần 10 năm. Tôi từng nghĩ: “Cuối cùng mình cũng đã tìm được đúng nơi để phát triển.” Nhưng sau khoảng 3 năm trải nghiệm, tôi bắt đầu nhận ra bản thân vẫn đang cố gồng lên để chạy tiếp. Vẫn tiếp tục làm việc trong nỗi sợ mình chưa đủ tốt. Vẫn mong muốn được công nhận nhiều hơn mình tưởng.
Có những đêm rơi vào khoảng lặng, tôi bắt đầu thấy lo sợ khi nhận ra: thứ đang lệch đi không chỉ là công việc. Mà có thể là chính mình trong suốt quãng thời gian đó. Điều này cũng đã được đề cập từ các hướng tiếp cận về phát triển con người — từ tâm lý học cho tới các hệ thống chiêm nghiệm phương Đông, đều cho rằng: Nếu một điều gì đó bên trong chưa thật sự được nhìn thấy, nó thường sẽ quay lại dưới một hình thức khác.
Có những người luôn nghĩ nơi tiếp theo sẽ cứu mình. Luôn hy vọng: “Lần này sẽ khác.” Luôn chờ một môi trường phù hợp tuyệt đối để bản thân cuối cùng cảm thấy thuộc về. Nhưng rồi vài năm trôi qua, công việc đã đổi nhiều lần, môi trường cũng biến chuyển còn cảm giác bên trong gần như vẫn vậy. Vẫn áp lực, mệt mỏi và vẫn thấy mình đang cố trở thành một ai đó để phù hợp.
Điều làm ta kiệt sức không phải vì công việc quá tệ. Mà vì mình đã phải sống quá lâu trong một phiên bản không còn thật sự phù hợp với bản thân nữa. Có những sáng thức dậy, không hẳn vì ghét công việc. Chỉ là không còn đủ năng lượng để tiếp tục diễn vai một con người mình đã cố gắng duy trì quá lâu. Ta mệt vì phải liên tục trở thành một phiên bản mình không còn chịu nổi nữa.
Bạn chưa cần nghỉ việc, chuyển nghề hay vội vàng đi tìm một đam mê mới. Có thể điều cần nhất lúc này chỉ là nhìn lại mình luôn mệt ở giai đoạn nào, luôn muốn rời đi vì điều gì hay luôn cố chứng minh điều gì và có thể là đang sống để được công nhận bởi ai.
Có thể bạn không thật sự bị kẹt. Chỉ là…một phần nào đó bên trong bạn đã sống theo cùng một cách quá lâu, đến mức nó bắt đầu trở thành số phận.