Tôi thường xuyên kiểm tra điện thoại ngay khi vừa thức dậy, hoặc kể cả lúc chợp mắt giữa trưa rồi tỉnh dậy vài phút. Cái cảm giác được kết nối, đọc một thông tin mới hay nhận được một tin nhắn nào đó thường làm tôi thấy phấn chấn hơn một chút. Đôi khi cũng có chút hụt hẫng khi không thấy cuộc gọi lỡ hay thông báo nào xuất hiện.
Cuối tuần, dù rảnh rỗi tôi cũng thường tự tìm việc để làm. Lấy cái này ra sửa, dọn dẹp lại góc bàn, sắp xếp vài thứ trong nhà hoặc cố khiến mình bận rộn bằng điều gì đó. Tôi nhận ra cảm giác “đang làm gì đó” thường khiến mình yên tâm hơn là ngồi yên mà không có hành động cụ thể nào. Có lẽ vì ngoài kia, ai cũng đang học thêm điều mới, phát triển bản thân, thay đổi từng ngày bằng những cập nhật trạng thái, hình ảnh hay thành tựu mới.
Và dù không ai trực tiếp thúc ép…đôi lúc tôi vẫn cảm thấy mình đang chậm hơn cuộc đời. Tôi cũng nhận ra bạn bè mình có rất nhiều người ở trạng thái tương tự. Một cảm giác gần như không biết “đủ” là gì. Dù đã cố rất nhiều, họ vẫn luôn thấy mình cần phải tốt hơn nữa. Và đôi khi thứ khiến con người mệt nhất không hẳn là áp lực công việc. Mà là cảm giác: mình phải liên tục chứng minh giá trị của bản thân.
Khi còn bé, mỗi lần ngoan ngoãn hay vâng lời, chúng ta thường sẽ được khen hoặc thưởng một điều gì đó. Lớn hơn một chút, những bạn học giỏi sẽ được công nhận bằng thành tích, lời khen hay sự tự hào từ gia đình và thầy cô. Rồi khi đi làm cũng vậy. Những người có năng lực, làm tốt công việc hoặc tạo ra giá trị thường sẽ được chú ý, được tin tưởng và ghi nhận nhiều hơn. Dần dần, chúng ta quen với việc cảm thấy bản thân mình “có giá trị” khi đang làm tốt một điều gì đó.
Nhưng ít ai được dạy rằng: mình vẫn xứng đáng, ngay cả trong những lúc không làm gì đặc biệt. Có lẽ vì vậy mà càng lớn, rất nhiều người luôn mang theo cảm giác mình cần phải trở thành một ai đó.
Cần giỏi hơn, cần thành công hơn, cần ổn định hơn như thể chỉ khi trở nên đủ tốt, mình mới thật sự xứng đáng được yêu thương, công nhận hoặc yên tâm với chính mình. Và rồi nhu cầu được thừa nhận cũng dần trở nên lớn hơn lúc nào không biết. Chúng ta liên tục đặt mục tiêu mới sau khi vừa đạt được mục tiêu cũ. Thành tựu sau phải lớn hơn thành tựu trước. Nghỉ ngơi một chút cũng thấy áy náy. Rời công ty sớm đôi khi lại có cảm giác không yên. Hoặc có những lúc ngoài giờ làm việc, chỉ cần chưa trả lời một tin nhắn hay email công việc nào đó mình cũng thấy trong đầu còn một thứ gì đó chưa hoàn thành.
Tôi từng có lúc đi chơi nhưng vẫn mang theo máy tính. Tôi nhớ một lần đang trên cao tốc, bỗng dưng tấp xe vào trạm dừng chân giữa chừng. Không phải vì mệt. Không phải vì đói. Mà vì có một tin nhắn công việc chưa trả lời và trong đầu cứ văng vẳng mãi không thôi. Ngồi trong xe, nhìn người ta đi lại ngoài kia, tôi gõ xong tin nhắn, bấm gửi và cảm thấy nhẹ hơn một chút. Lúc đó tôi không thấy có gì lạ. Mãi sau này mới nhận ra: mình đã không còn biết cách ở yên trong một chuyến đi nữa. Không hẳn vì có ai ép. Mà vì sâu bên trong, mình luôn có cảm giác phải tiếp tục cố gắng, tiếp tục vận hành, tiếp tục tiến lên.
Có lẽ vì sống quá lâu trong trạng thái đó nên nhiều người dần trở thành những phiên bản rất biết thích nghi. Họ có trách nhiệm, ổn định, làm việc chăm chỉ và vận hành cuộc đời của mình khá tốt ở bên ngoài. Nhìn vào, mọi thứ dường như vẫn bình thường: công việc vẫn tiếp tục, các mối quan hệ vẫn duy trì, mục tiêu vẫn được hoàn thành. Nhưng bên trong lại là một trạng thái căng thẳng kéo dài mà đôi khi chính họ cũng không còn nhận ra nữa.
Có những người ngồi nghỉ uống café nhưng đầu vẫn nghĩ về deadline còn dang dở. Thậm chí đôi khi, chúng ta kiểm tra điện thoại không hẳn vì có việc thật sự cần xử lý, mà chỉ để cảm thấy yên tâm rằng mọi thứ vẫn đang nằm trong kiểm soát. Cái cảm giác “nếu mình không làm gì đó sẽ thấy không yên” dần trở thành một trạng thái quen thuộc.
Tôi nghĩ điều đáng sợ nhất không phải áp lực công việc. Áp lực vốn dĩ lúc nào cũng tồn tại trong cuộc sống của người trưởng thành. Điều đáng sợ hơn là việc con người có thể quen với cảm giác luôn phải cố gắng để thấy mình có giá trị. Quen với việc phải liên tục hoạt động, liên tục tiến lên và liên tục chứng minh bản thân đến mức nếu dừng lại một chút cũng cảm thấy bất an.
Và đôi khi, thứ làm chúng ta kiệt sức không phải vì cuộc sống quá nặng nề. Mà là vì đã quá lâu rồi, chúng ta không còn biết cảm giác được nghỉ ngơi thật sự mà không mang theo cảm giác tội lỗi hay lo lắng phía sau. Có lẽ vấn đề không phải là chúng ta chưa đủ tốt. Mà là đã quá quen với việc nhìn giá trị của bản thân thông qua sự công nhận, thành tích và khả năng tiếp tục cố gắng. Đến mức nhiều người không còn biết nghỉ ngơi thật sự là như thế nào.
Điều kỳ lạ là chúng ta dành cả đời để cố gắng trở nên có giá trị. Nhưng lại chưa bao giờ được học rằng mình vốn đã có giá trị, kể cả trong những buổi chiều không làm gì, không tiến thêm được bước nào, không chứng minh được bất cứ điều gì cho ai cả.