Khi làn sóng sa thải vì AI bắt đầu rộ lên khắp nơi, nhiều người cũng âm thầm chuẩn bị cho mình một phương án dự phòng, tránh bị nghỉ việc một cách bất ngờ. Đặc biệt ở độ tuổi 35–40, khi đang ở giai đoạn cao của năng lực, sức lực và sự cống hiến thì cũng đồng thời nằm trong nguy cơ bị đào thải bởi thế hệ trẻ hơn, năng động hơn và sẵn sàng chấp nhận đánh đổi hơn.
Và cũng từ đó, rất nhiều người bắt đầu nghĩ tới:
· làm chủ,
· làm thêm ngành tay trái,
· tìm kiếm nguồn thu nhập khác,
· hay một công việc có cảm giác “an toàn” hơn cho tương lai.
Ngoài ra, cũng có người nhận ra công việc cũ đã dần mất đi sức hấp dẫn. Nhưng càng nghiên cứu, càng tìm hiểu thì lại càng chưa thấy rõ hướng đi của mình ở đâu. Và việc trì hoãn nghỉ việc cứ kéo dài theo một cảm giác nặng nề, mệt mỏi. Có thể trong đầu bạn cũng từng xuất hiện một câu quen thuộc để tự trấn an: “Đợi ổn hơn đã rồi mới hành động.”
Giống như tôi, sau 10 năm làm công việc kỹ thuật, với nhiều chức danh, vị trí và môi trường khác nhau, bản thân ngày càng mâu thuẫn khi vẫn chưa thật sự thấy rõ đam mê hay niềm hạnh phúc trong công việc cũ. Và như một cách đi tìm câu trả lời bên trong, tôi bắt đầu tìm kiếm ở nhiều ngóc ngách khác nhau, tự đối chiếu bản thân, gặp những người thầy, người bạn… chỉ mong một lúc nào đó có thể nhìn rõ hơn ikigai của cuộc đời mình.
Có rất nhiều lựa chọn khả dĩ trước mắt. Nhưng ai cũng hiểu rằng, chúng ta chỉ có thể bước theo một hướng trong vô vàn tương lai khác nhau. Có những lựa chọn, ta không thật sự thiếu câu trả lời. Chỉ là biết rồi không đồng nghĩa với việc mình đủ sẵn sàng để sống cùng câu trả lời đó.
Và phải gần 3 năm sau, tôi mới thật sự dám đưa ra quyết định cuối cùng. Khi càng trưởng thành, khả năng nhận thức, tầm nhìn và góc nhìn về cuộc sống cũng rộng mở hơn. Chúng ta thường không thiếu hướng đi, khả năng hay cả cơ hội. Nhưng phần lớn những điều đó vẫn chỉ dừng lại ở dạng “dự tính” trong đầu mỗi người.
Điều khó nhất không phải là có lựa chọn hay không. Mà là khi thật sự đưa ra lựa chọn, ta phải đối diện với cảm giác mất ổn định bên trong. Có khi là việc phải bắt đầu lại gần như từ đầu. Có khi là nỗi sợ làm người thân thất vọng. Hoặc sâu hơn nữa, là cảm giác mình đang đánh mất phiên bản từng được công nhận là “ổn”, là “thành công”.
Thật ra, càng trưởng thành, mỗi lựa chọn không chỉ đơn giản là chọn một công việc. Mà phía sau đó còn là: một danh tính, một kiểu sống, một tương lai hay một phiên bản khác của chính mình. Vì vậy, có những quyết định nhìn bên ngoài tưởng chỉ là đổi nghề. Nhưng bên trong lại giống như đang từ bỏ cả một con người mình đã gắn bó suốt rất nhiều năm.
Khi đứng trước lựa chọn rời khỏi lĩnh vực viễn thông, bên trong tôi cũng có những đấu tranh rất mãnh liệt. Tôi sợ bỏ nghề cũ vì đó từng là niềm tự hào mà rất nhiều người mơ ước. Một công việc với vị trí, phúc lợi và sự ổn định khá tốt ở thời điểm đó. Và rồi tôi cũng tự hỏi mình: Liệu mình có đang sợ người khác nghĩ rằng mình thất bại? Hay thật ra, mình chỉ đang sợ bản thân không còn “đặc biệt” nữa?
Giữa cái được và cái mất, trạng thái cũ vẫn luôn là thứ dễ chịu hơn với hầu hết mọi người. Vì nó đem lại cảm giác an toàn, quen thuộc và ít phải đối diện với những nỗi sợ vô hình phía trước.
Khi còn nhỏ, chúng ta thường có gia đình, nhà trường hay xã hội định hướng phần nào cho những lựa chọn của mình. Nếu có sai sót, vẫn còn một bàn tay nào đó nâng đỡ hoặc giúp mình sửa sai. Nhưng càng trưởng thành, ta càng phải tự chịu trách nhiệm cho cuộc đời của chính mình. Ngoài bản thân, còn là trách nhiệm với gia đình, con cái và những người đang đi cùng mình. Vì vậy, càng lớn, con người càng trở nên cẩn trọng hơn trước mỗi quyết định quan trọng.
Ai cũng mong muốn hạnh phúc trong cuộc sống. Và có lẽ một trong những mong muốn rất bản năng của con người là: vừa muốn an toàn, vừa không muốn chịu mất mát trong những lựa chọn của mình. Nhưng rồi sau này tôi mới hiểu, mọi lựa chọn trưởng thành đều phải có đánh đổi. Đôi khi điều khiến ta chần chừ không phải vì không biết mình muốn gì. Mà vì lựa chọn đó buộc ta phải từ bỏ một phiên bản cũ của chính mình.
Như khoảng thời gian đầu sau khi rời bỏ công việc cũ, tôi từng có cảm giác mất phương hướng khi không còn lộ trình quen thuộc, không còn giờ làm 8 tiếng mỗi ngày ở cơ quan như trước. Có những lúc bản thân vẫn nhớ đồng nghiệp cũ, nhớ những công việc mình đã làm quen suốt nhiều năm qua. Không hẳn vì công việc đó hoàn toàn phù hợp, mà vì nó từng là một phần rất lớn trong cách tôi nhìn nhận chính mình.
Nhưng rồi cảm giác đó cũng dần biến mất, khi tôi bắt đầu tập trung hơn vào công việc mới, vào những niềm vui nhỏ và cảm giác tự do khi bản thân được tự chịu trách nhiệm cho những quyết định quan trọng của cuộc đời mình. Có những người ở lại một công việc không còn phù hợp, sống trong một cuộc đời không còn nhiều kết nối nhưng vẫn tiếp tục chỉ vì đã quá quen với nó.
Vì sự an toàn. Vì ít rủi ro. Và đôi khi cũng để giữ cho phiên bản của mình trong mắt người khác vẫn còn “hợp lý”. Cho nên, sự ổn định đôi khi không làm ta hạnh phúc. Nó chỉ làm ta ít phải đối diện với nỗi sợ hơn. Nhưng càng né tránh nỗi sợ quá lâu, con người lại càng dễ sống trong một cuộc đời mà chính mình cũng không còn thật sự cảm thấy thuộc về.
Có thể bạn chưa cần thay đổi ngay. Nhưng có lẽ đã đến lúc thành thật hơn với chính mình:
· điều gì bản thân đã biết từ lâu,
· điều gì mình vẫn đang cố trì hoãn,
· và điều gì khiến mình tiếp tục ở lại chỉ vì sợ.
Đôi khi, điều làm con người mắc kẹt lâu nhất không phải vì họ không có lựa chọn. Mà vì họ biết, lựa chọn đó sẽ thay đổi cả cách mình phải sống sau này. Và có lẽ điều đáng sợ nhất không phải là bắt đầu lại từ đầu. Mà là khoảnh khắc nhận ra: từ nay sẽ không còn ai sống thay cuộc đời mình nữa.