Có thể sẽ có lúc bạn cảm thấy bực bội, không còn nhiều cảm xúc với chính công việc mình đang làm. Cho dù bạn vẫn làm tốt, hoàn thành KPI cao, mọi thứ nhìn bên ngoài vẫn ổn. Nhưng bên trong luôn có một cảm giác âm ỉ rất khó gọi tên. Nó không hẳn là chán ghét công việc, cũng chưa đến mức kiệt sức. Chỉ là đâu đó, bạn cảm thấy mình chưa thật sự trọn vẹn trong những gì mình đang làm.
Niềm vui trong công việc thường đi qua rất nhanh. Nhưng dư âm của sự trống rỗng, mệt mỏi hay lấn cấn vẫn còn đâu đó, lúc ẩn lúc hiện trên hành trình sự nghiệp của mình. Có thể điều bạn ghét không hẳn là công việc. Mà là cảm giác khi phải trở thành một phiên bản khác với những điều mình đang mong muốn, kỳ vọng hoặc hình dung về chính mình.
Có khi nào sau một cuộc họp, bạn chỉ muốn thở dài vì mình vừa nói ra những điều không thực sự nghĩ, chỉ vì trách nhiệm công việc hay để mọi thứ được hài hòa. Bạn vẫn mỉm cười, vẫn xã giao với đồng nghiệp như thể mình ổn, dù bên trong đã cạn năng lượng. Có những ngày chỉ muốn đi đâu đó thật xa, như Đà Lạt hay Nha Trang, để bản thân được nghỉ ngơi và không phải gồng lên thêm nữa.
Cũng có những lần bạn rất muốn tranh luận đến cùng, nhưng rồi từng tin nhắn, email lại phải chọn cách nói khác đi. Nhẹ hơn, an toàn hơn hoặc dễ được chấp nhận hơn. Dù đó không phải cách bạn thực sự muốn.
Mọi thứ không quá nghiêm trọng. Bạn vẫn đi làm, vẫn sinh hoạt bình thường. Chỉ là càng ngày càng thấy có điều gì đó đang lệch khỏi mình một chút. Và đôi lúc, bạn chỉ tặc lưỡi cho qua rồi tiếp tục như chưa có gì xảy ra. Bạn vẫn đang làm việc. Nhưng không còn cảm thấy mình thật sự ở trong đó nữa.
Trong tâm lý học có một trạng thái mà rất nhiều người đi làm từng trải qua, gọi là “Emotional Labor” — khi bạn phải điều chỉnh cảm xúc của mình để phù hợp với công việc và các mối quan hệ xung quanh. Có những lúc bạn phải tỏ ra nhiệt tình dù bên trong đã cạn năng lượng. Hoặc cố giữ bình tĩnh, chuyên nghiệp cho dù trong lòng đã quá tải.
Mình nghĩ điều làm nhiều người mệt không hẳn là khối lượng công việc. Mà là việc phải liên tục điều chỉnh bản thân để phù hợp với những gì môi trường yêu cầu. Như nhân viên lễ tân phải luôn mỉm cười cho dù bên trong như thế nào đi nữa. Và nếu trạng thái đó kéo dài quá lâu, con người rất dễ rơi vào cảm giác mất kết nối với chính mình. Giống như mình đã diễn một vai nào đó quá lâu đến mức quên mất cảm giác con người thật chính mình.
Có những lúc, điều mình nghĩ là đúng, điều mình cảm thấy là thật… nhưng cách mình hành động lại hoàn toàn khác. Bạn vẫn đi làm bình thường. Vẫn nói chuyện, làm việc, sinh hoạt như mọi ngày. Nhưng bên trong luôn có một cảm giác như đang kéo ngược về hướng khác. Trong tâm lý học, trạng thái đó được gọi là “bất hòa nhận thức” — khi suy nghĩ, cảm xúc và hành động không còn đi cùng một hướng. Sự khó chịu này thường không đến một cách dữ dội. Nó âm thầm hơn rất nhiều. Và có lẽ, điều làm con người mệt mỏi không chỉ là công việc quá sức. Mà là việc phải sống quá lâu trong một sự lệch pha này.
Có một thời gian mình làm hồ sơ đấu thầu. Khi đó mình nghĩ đây có thể là một thử thách tốt để phát triển, dù thật lòng vẫn khá e dè vì không có chuyên môn. Mình nghĩ chỉ cần cố thêm chút nữa rồi sẽ quen thôi. Và đúng là mình vẫn làm được. Công việc vẫn hoàn thành, không ai phàn nàn điều gì.
Nhưng càng cố thích nghi, mình càng thấy mệt theo một cách rất khó hiểu. Không phải vì công việc quá khó, mà vì mình dần không còn nhận ra bản thân trong cách mình làm việc nữa. Mỗi lần phải điều chỉnh hồ sơ trả về lại cảm thấy nặng người. Đọc email nhưng không muốn trả lời. Làm xong việc nhưng trong đầu lúc nào cũng có cảm giác chống đối âm thầm.
Lúc đó mình mới nhận ra: Có thể điều làm mình mệt không hẳn là công việc. Mà là cách mình phải trở thành một phiên bản khác để tiếp tục làm công việc đó.
Cảm giác mệt mỏi hay chán nản đôi khi không đến một cách dữ dội. Nó diễn ra âm thầm qua từng việc rất nhỏ mỗi ngày. Mỗi công việc, mỗi cách ứng xử, mỗi lựa chọn trong hành trình sự nghiệp đều đang âm thầm tạo ra một phiên bản nào đó của chính mình. Có những phiên bản khiến mình thấy nhẹ hơn, tự nhiên hơn. Nhưng cũng có những phiên bản khiến mình ngày càng xa lạ với bản thân mà không nhận ra ngay lúc đó.
Ban đầu, sự lệch đó rất nhỏ. Nhỏ đến mức mình vẫn có thể tặc lưỡi cho qua và tiếp tục. Nhưng nếu kéo dài quá lâu, sẽ có một ngày bạn nhìn lại và nhận ra cách mình suy nghĩ, hành xử hay phản ứng với cuộc sống đã không còn giống nhịp tự nhiên bên trong nữa. Và cảm giác mất kết nối với chính mình cũng bắt đầu từ đó.
Khi hiện tại sống quá khác với điều mình thật sự mong muốn hoặc tin tưởng bên trong, cảm giác bất an thường sẽ tự xuất hiện. Sự bất an đó không phải lúc nào cũng dữ dội. Đôi khi nó chỉ âm thầm như một con muỗi thỉnh thoảng đốt vào mình. Không đủ lớn để dừng lại ngay, nhưng cũng không đủ nhỏ để hoàn toàn bỏ qua. Nó khiến mình dễ mệt hơn, dễ cáu gắt hơn, hoặc nhiều lúc chỉ thấy lòng nặng xuống mà không hiểu rõ vì sao.
Và có lẽ, điều cần thiết lúc này không phải là vội vàng đưa ra một quyết định lớn.
Không phải nghỉ việc ngay. Không phải lập tức chuyển sang một môi trường khác.
Vì đôi khi, mình mang nguyên sự lệch bên trong sang cả nơi mới mà không nhận ra. Có lẽ điều quan trọng hơn là cho bản thân một khoảng yên đủ lâu để nhìn lại: Mình đang lệch ở đâu? Và mình đã bắt đầu rời xa chính mình từ lúc nào?
Đôi khi, bạn không cần thay đổi hoàn cảnh ngay. Bạn chỉ cần bắt đầu quay lại với chính mình.